Duhan Suresi

OKUNUŞU

Bismillâhi’r-Rahmâni’r-Rahîm

Hâ mîm/ Vel kitêbil mübîn/ İnnê enzelnêhü fî leyletin mubêrake/ innê künnê münzirîn/ Fihê yüfragü küllü emrin hakîm/ Emren min indinê innê künnê mürsilîn/ Rahmeten min rabbik’ innehü hüvessemîul alîm/ Rabbis semêvêti vel ardı ve mê beynehümê in küntüm mûginîn/ Lê ilêhe illê hüve yühyî ve yumît’ rabbüküm ve rabbü êbêikümül evvelîn/ Bel hüm fî şekkiy yel’abûn/ Fertegib yevme te’tîs semêü bi duhênim mübîn/ Yağşênnês’ hêzê azêbün elîm/ Rabbenêkşif annêl azêbe innê mü’minûn / Ennê lehümüz zikrê ve gadcêehüm resûlüm mübîn/ Sümme tevellev anhu ve galû muallemum mecnûn/ İnnê kêşifûl azêbi galîle/ İnneküm âidûn/ Yevme nebtışül batşetel kübrâ innê müntegimûn/ Ve legad fetennê gablehüm gavme fir’avne ve cêehüm resûlün kerîm/ En eddû ileyye ibêdallâh’ innî leküm resûlün emîn/ Ve ellê ta’lû alâllâh’ innî êtîküm bi sultânim mübîn/ Ve innî üztü bi rabbî ve rabbiküm en tercümûn’/ Ve illem tü’minû lî fa’tezilûn/ Fe deâ rabbehû enne hêülêi gavmüm mücrimûn/ Fe esri bi ibêdî leylen inneküm müttebeûn/ Vetrükil behra rahve’ innehüm cündüm müğragûn/ Kem terakû min cennêtiv ve uyûn/ Ve zurûiv ve magêmin kerîm/ Ve na’metin kênû fîhê fêkihîn/ Kezêlik’ ve evrasnêhê gavmen êharîn/ Fe mê beket aleyhimüssemêu vel ardu’ ve mê kênû munzarîn/ Ve legad necceynê benî isrâîle minel azêbil mühîn/ Min fir’avn’ innehü kêne âliyem minel müsrifîn/ Ve legadihternêhüm alê ilmin alêl âlemîn/ Ve êteynêhüm minel êyêti mê fîhi belêüm mübîn/  İnne hêülêi le yegûlûn/ İn hiye illê mevtetünêl ûlê ve mê nahnü bi münşerîn/ Fe’tû bi êbêinê in küntüm sêdigîn/ E hüm hayrun em gavmü tubbeiv vellezîne min gablihim, ehleknêhüm innehüm kênû mücrimîn/  Ve mê halagnêssemêvêti vel arda vemê beynehümê lêibîn/ Mê halagnêhümê illê bil haggı ve lêkinne ekserahüm lê ya’lemûn/ İnne yevmel faslı mîgâtühüm ecmaîn/ Yevme lê yüğnî mevlen ammevlen şey’ev ve lê hüm yünsarûn/ İllê merrahimallâh’ innehü hüvel azîzürrahîm/ İnne şeceratez zaggûm/ Taâmül esîm/ Kel mühli, yağlî fîl butûn/ Ke ğalyil hamîm/  Hüzûhü fa’tilûhü ile sevêil cahîm/ Summe subbû fevga ra’sihî min azêbil hamîm/ Zug, inneke entel azîzül kerîm/ İnne hêzê mê küntüm bihî temterûn/ İnnel müttagîne fî magêmin emîn/ Fî cennêtiv ve uyûn/ Yelbesûne min sundusiv ve istebragın mütegâbilîn/ Kezêlike ve zevvec’nêhum bi hûrin în/ Yed’ûne fîhê bi külli fêkihetin êminîn/ Lê yezûgûne fîhêl mevte illêl mevtetel ûlê ve vegâhüm azêbel cahîm/ Fadlem mirrabbik’ zêlike hüvel fevzül azîm/ Fe innemê yessernêhü bi lisênike leallehüm yetezekkerûn/ Fertegib innehüm mürtegıbûn

 

TÜRKÇE ANLAMI

Rahmân ve Rahîm (olan) Allah’ın adıyla.
 Hâ. Mîm. Apaçık olan Kitab’a andolsun ki, Biz onu (Kur’an’ı) mübarek bir gecede indirdik. Kuşkusuz biz uyarıcıyızdır.  Her hikmetli işe o gecede hükmedilir. (Yani)katımızdan (verilen her) emir. Çünkü biz, peygamberler göndermekteyiz. Senin Rabb’inin acıması gereği olarak (gönderdiyimiz elçilere o gece emirlerimizi bir bir açıklar,vahiylerimizi bildiririz) .Doğrusu o işitendir ,bilendir. Eğer kesin olarak inanıyorsanız (bilin ki Allah), göklerin, yerin ve ikisi arasında bulunanların Rabbidir. O’ndan başka ilâh yoktur. (Her şeyi O) diriltir ve öldürür. Sizin de Rabbiniz, önceki atalarınızın da Rabbidir. Fakat onlar, şüphe içinde eğlenip duruyorlar. Şimdi sen, göğün, açık bir duman çıkaracağı günü gözetle. Duman insanları bürüyecektir. Bu, elem verici bir azaptır. (İşte o zaman insanlar:) Rabbimiz! Bizden azabı kaldır. Doğrusu biz artık inanıyoruz (derler). Nerede onlarda öğüt almak? Oysa kendilerine gerçeği açıklayan bir elçi gelmişti. Sonra ondan yüz çevirdiler ve: Bu, öğretilmiş bir deli! dediler. Biz azabı birazcık kaldıracağız, ama siz yine (eski halinize) döneceksiniz. Fakat biz büyük bir şiddetle yakalayacağımız gün, kesinlikle intikamımızı alırız. Andolsun, kendilerinden önce biz, Firavun’un kavmini de imtihan etmiştik. Onlara şerefli bir elçi geldi.(Şöyle diyerek) “Allah’ın kulları! Bana gelin! Çünkü ben size (gönderilmiş) güvenilir bir resûlüm” Allah’a karşı ululuk taslamayın. Çünkü ben size apaçık bir delil getiriyorum. Ben, beni taşlamanızdan, benim ve sizin Rabbiniz olan Allah’a sığındım. Eğer bana inanmazsanız, hiç değilse yanımdan uzaklaşın. Bunun üzerine Musa: Bunlar suç işleyen bir toplumdur, diye Rabbine arzetti.  Allah, O halde kullarımı geceleyin yola çıkar. Çünkü takip edileceksiniz, buyurdu. Denizi açık halde bırak. Çünkü onlar boğulacak bir ordudur. Onlar geride nice şeyler bıraktılar; bahçeler,çeimeler,  Ekinler, güzel konaklar, Ve zevkü sefa sürdükleri nice nimetler! İşte böylece biz de onları başka bir topluma miras bıraktık.  Gök ve yer onların ardından ağlamadı; onlara mühlet de verilmedi. Andolsun biz, İsrailoğullarını o alçaltıcı azaptan kurtardık. Yani Firavun’dan. Çünkü o bir zorba idi, aşırı gidenlerdendi. Andolsun biz İsrailoğullarına, bilerek, (kendi zamanlarında) âlemlerin üstünde bir imtiyaz verdik.  Onlara, içinde açık bir imtihan bulunan işaretler verdik. Onlar (müşrikler) diyorlar ki: “İlk ölümümüzden sonra bir şey yoktur. Biz diriltilecek değiliz.”  ” Doğru söylüyorsanız, atalarımızı getirin.” Bunlar mı daha hayırlı, yoksa Tübba’ kavmi ile onlardan öncekiler mi? Onları yok ettik, çünkü onlar suçlu idiler.  Biz gökleri, yeri ve bunlar arasında bulunanları, oyun ve eğlence olsun diye yaratmadık. Onları sadece gerçek bir sebeple yarattık. Fakat onların çoğu bilmiyorlar. Şüphesiz (hakkı bâtıldan ayıran) hüküm günü, hepsinin bir arada buluşacağı gündür. O gün, dostun dosta hiçbir faydası olmaz, kendilerine yardım da edilmez. Ancak Allah’ın merhamet ettiği kimseler böyle değildir. Şüphesiz O, üstündür, merhametlidir. Şüphesiz zakkum ağacı, Günahkârların yemeğidir. O, karınlarda maden eriyiği kaynar. Sıcak suyun kaynaması gibi . (Allah zebânilere emreder): Tutun onu! Cehennemin ortasına sürükleyin! Sonra başına azap olarak kaynar su dökün! (Ve deyin ki:) Tat bakalım. Hani sen kendince üstündün, şerefliydin! İşte bu, şüphelenip durduğunuz şeydir. Müttakîler ise hakikaten güvenilir bir makamdadırlar. Bahçelerde ve pınar başlarındadırlar.  İnce ipekten ve parlak atlastan giyerek karşılıklı otururlar. İşte böyle. Bunun yanısıra biz onları, iri gözlü hûrilerle evlendiririz. Orada, güven içinde (canlarının çektiği) her meyveyi isterler. İlk tattıkları ölüm dışında, orada artık ölüm tatmazlar. Ve Allah onları cehennem azabından korumuştur (sürekli hayata kavuşmuşlardır). (Bunlar) Rabbinden bir lütuf olarak (verilmiştir). İşte büyük kurtuluş budur.  Biz onu (Kur’an’ı), öğüt alalar diye senin dilinde indirerek kolayca anlaşılmasını sağladık. (Yine de inanmayanların başlarına gelecekleri) bekle; onlar da beklemektedirler. 

TEFSİRİ

1-3- “Hâ-mîm”, Rahmân’ın Muhammed’in ruhunda tecelli eden ledünnî, ilâhî rahmetinin icmalî bir remzidir. Hem de o apaçık kitaba and olsun.

MÜBİN beyanı güzel, ifadesi parlak, apaçık kitap bir bakıma levh-i mahfuz olabilirse de Kur’ân olması zamir itibarıyla daha açık, daha uygundr. Ki biz onu mübarek bir gecede indirdik. Çoğu tefsir bilginlerinin görüşüne göre, bu mübarek gece, “Kadir” gecesidir. İkrime ve daha bazıları ise Şaban’ın yarısı gecesi demişlerdir. Keşşaf tefsirinde der ki, âyette geçen “Mübarek gece” kadir gecesidir. Bir de denildi ki, Şaban’ın yarısı gecesidir ki bunun dört adı vardır. “Mübarek gece”, “Berae gecesi” “Sakk gecesi”, “Rahmet gecesi”. Ve denildi ki bununla kadir gecesi arasında kırk gün vardır. Berae ve Sakk gecesi denilmesi hakkında da denilmiştir ki, haraç tamamen alındığı zaman beraetlerini (temize çıkmalarını) dile getiren bir sakk (bir sened) yazıldığı gibi, Allah Teâlâ da bu gece mümin kullarına beraet yazar. Ve denilmiştir ki bu gecede beş özellik vardır:

1- Tefrik-i külli emrin hakim (her hikmetli işin ayrılması)

2- Bu gecedeki ibadetin fazileti: Resulullah (s.a.v.) buyurmuştur ki, “Her kim bu gece yüz rekat namaz kılarsa yüce Allah ona yüz melek gönderir. Otuzu ona cenneti müjdeler, otuzu ona cehennem azabından teminat verir. Otuzu da ondan dünya afetlerini savarlar, O’nu da ondan şeytanın tuzaklarını hilelerini savarlar.”

3- Rahmet iner, Resulullah (s.a.v.) buyurmuştur ki: “Yüce Allah bu gece ümmetine öyle rahmet eder ki Kelb kabilesinin koyunlarının kılları sayısınca.”

4- Mağfiret meydana gelir. Yine Resulullah (s.a.v.) buyurmuştur ki “Yüce Allah bu gece bütün müslümanlara mağfiret buyurur ancak kâhin, sihirbaz, yahut müşahin (çok kin güden) veya içkiye düşkün olan, yahut ana-babasını inciten, veya zinaya ısrarla devam eden müstesna.”

5- Bu gecede Resulullah (s.a.v.)a şefaatın tamamı verilmiştir. Çünkü Resulullah Şaban’ın on üçüncü gecesi ümmeti hakkında şefaat niyaz etti üçte biri verildi. On dördüncü gecesi niyaz etti üçte ikisi verildi. On beşinci gecesi niyaz etti, hepsi verildi. Ancak Allah’tan devenin kaçması gibi kaçanlar başka. Bir de bu gece zemzem suyunun açık bir biçimde artması ilâhî âdetlerdendir. Bununla birlikte çoğunluğun görüşü bu mübarek geceden maksadın kadir gecesi olmasıdır. Çünkü, “Gerçekten biz onu kadir gecesinde indirdik.” (Kadr, 97/1) buyurulmuştur. Bir de, “Her hikmetli iş nezdimizden bir emr ile o zaman ayrılır. (Duhan, 44/4) ifadesi, “Ondan melekler ve ruh Rablerinin izniyle herbir iş için iner de iner. (Kadr, 97/4) ifadesine uygundur. Bir de, “Ramazan ayıdır ki Kur’ân onda indirilmiştir.” (Bakara 2/185) buyurulmuştur. Ve çoğunluğun görüşüne göre Kadir gecesi Ramazan’dadır. Eğer dersen: Kur’ânın bu gecede indirilmesinin mânâsı nedir? Derim ki; Şöyle dediler: Yedinci semadan dünya semasına bir cümle olarak (toptan) Levh’te dünya semasına indirildi, ve Cebrail (a.s.) sefereye (yazıcı meleklere) imlâ etti, sonra da Peygamber’e yirmiüç senede kısım kısım indiriyordu.

Keşşaf’ın Kur’ân’ın inişi hakkındaki bu son beyanı, bu gecenin Berat gecesi olduğunu söyleyenlerin görüşüne uygun düşmüş oluyor. Çünkü Kadir gecesinde ilk kez Peygamber’e indirilmeye başlanmıştır. Onun için Kâdî ve Ebu’s-Suud şöyle demişlerdir: “İlk defa o gece indirilmeye başlandı. Veya o gece cümleten (toptan) Levh’ten dünya semasına indirildi ve Cebrail (a.s.) sefereye (yazıcı meleklere) imlâ etti, sonra da Peygamber’e yirmi üç senede kısım kısım indiriyordu.”

Fahruddin Razî de şöyle kaydetmiştir: Rivayet olunur ki: Atıyye-i Harûrî, İbnü Abbas hazretlerinden “Gerçekten biz onu kadir gecesinde indirdik.” (Kadr, 97/1) ifadesi ile “Gerçekten biz onu mübarek bir gecede indirdik.” (Duhan, 44/3) ifadesini şöyle sordu: Yüce Allah Kur’ân’ı ayların hepsinde indirmiş iken bu nasıl sahih olur? İbnü Abbas (r.a.) hazretleri de dedi ki: Ey İbnü Esved! Ben helak olsam da bu nefsinde kalsa cevabını da bulamazsan helak olacaktın. Kur’ân cümleten (toptan) Levh-i mahfuzdan Beyti Ma’mura indi ki o dünya semasıdır. Sonra onun arkasından olayların çeşitlerine göre, durumdan duruma nazil oldu.

Demek ki, Kur’ân’ın bir toptan inişi, bir de kısım kısım inişi vardır. Toptan inmesi bir defada olmuştur. Buna daha çok “İnzal” deyimi uygundur. Kısım kısım inmesi de Peygamber’e azar azar yirmi üç senede omuştur. Buna da “Tenzil” deyimi uygundur. Bunların aynı mânâda kullanıldıkları yadırganmadığı gibi, “tenzil”in her necmi (kısım kısım inmesi) ayrıca düşünüldüğü zaman yine “inzal” denilmek uygun olacağından birinin bir gecede birinin de diğer gecede olması iki rivayetin uzlaştırılmasına daha uygun gelecektir. Şu halde “mübarek gece”nin “berat gecesi” olması, “Gerçekten biz onu kadir gecesi indirdik.” (Kadr 97/1) buyurulmasına aykırı olmayacaktır.

MÜBAREKE, hayrı çok demektir. Çünkü Yüce Allah bu gecede kullarının menfaatlerine ait işler hazırlar ki yalnız Kur’ân’ın inzali olsa yine yeterdi. Amma niçin gece indirildi. Çünkü biz münzir idik, yani inzar yapıyorduk, inzar edecek uyarıcı bir peygamber gönderiyorduk. Demek ki Peygamber’in inzarı sıdk ile yapılması için ilk önce onu kendi nefsinde duyması hikmetin gereği idi.

4-5-6-Buna da en yaraşan gece olması idi, gecenin mübarekliğine gelince her hikmetli iş o gecede ayırt edilir. Her hikmetli, önemli iş veya her muhkem, sağlam olması gereken işler onda yani o gecede ayrılıp tedbir ve dağıtımı yapılır. İcra edilmek üzere özel olarak ayrılır, yazılır. Bu cümle isti’nafiye (yeni bağımsız cümle) veya gece kelimesinin sıfatıdır. Önceki ihtimale göre “mutlak olarak gecede”, ikinciye göre de, O gecede” demek olur. Ebu’s-Suud der ki: Bu vasıf onun kadir gecesi olduğuna delalet eder. nun mânâsı da şu demek olur: Gelecek seneye kadar kulların rızıkları, ecelleri ve diğer durumları yazılır, ayrıntılı bir şekilde belirlenir. Bir de denilmiştir ki: Bunun Levh’ten yazılmasına Beraat gecesi başlanır Kadir gecesi bitirilir. Rızıklar nüshası Mikail’e, savaşlar, zelzeleler yer çökmeleri, yıldırımlar nüshası Cebrail’e, ameller nüshası dünya semasının sahibi İsmail’e ki büyük bir Melektir, musibetler nüshası da ölüm meleğine verilir.

Tarafımızdan bir emir olarak yani “Hakim emir”den maksat doğrudan doğruya Allah’tan olan şeylerdir. Yahut tarafımızdan emir ile ayırt edilir. Veya fiilindeki zamirden haldir, yani o Kur’ân’ı tarafımızdan bir emir, bir ferman olarak indirdik. Çünkü biz peygamberlik veriyorduk. Ki Resulün, elçinin elinde alamet olmak üzere bir emirname, bir ferman bulunması lazım gelir. O Peygamberlik ne için? Rabbından bir rahmet olmak üzere ki Hz. Muhammed’in peygamberliği alemlere rahmettir. İnzar da onun içindir. Gerçekte O öyle işitici, öyle bilicidir. Mazlumların, muhtaçların feryatlarını iştir, ihtiyaçlarını bilir.

7- Rabbin “Göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin Rabbidir.” Eğer siz kesin bilgi sahipleri iseniz, ilimlerde kesinlik elde etmiş iseniz, veya kesinlik arıyorsanız bu böyledir.

8- “O’ndan başka ilah yoktur.” Hem hayat verir hem öldürür. Bunu görüp duruyorsunuz hem sizin Rabbınız hem de önceki atalarınız Rabbidir, eski babalarınızı öldürmüş, şimdi size hayat vermiş bundan dolayı körü körüne eski ataları taklid edeceğiz diye uğraşmamalı O’nun emrine uymalıdır.

9-(*} Fakat onlar bir şüphe içinde oynuyorlar. Kesin bilgi sahibi değiller, Allah deseler de ciddiyetle ve boyun eğerek değil, şu bildirilen İlâhi işlere, Allah’ın kitap indirdiğine, Peygamber gönderdiğine kesin olarak inanmıyor, eğleniyorlar;

10-11- O halde bekle gözle. İşte buradan inzar (uyarı) başlıyor, artık gözet. o günki Sema apaçık bir duman ile gelecek insanları saracaktır.

DUHAN-I MÜBİN, aşikara, apaçık bir duman demektir. Bu duman hakkında iki tefsir rivayet olunmaktadır. Birisi İbnü Mes’ud Hazretleri’nden rivayet olunduğuna göre şiddetli açlık ve kıtlık seneleridir, çünkü çok aç olan kimseye gerek gözlerinin zayıflığından ve gerek çok kuraklık ve kıtlık senelerinde havanın fenalığından Sema (gökyüzü) dumanlı görünür. Bir de Araplar gelmesi çok kuvvetle muhtemel olan şerre “Duhan” derler. Nitekim “dumanlı hava” deyimini biz de kullanırız. Olay şudur: Kureyş Resulullah (s.a.v.)a isyanda ileri gitmek isteyince aleyhlerine şöyle dua etti: “Allah’ım! Mudar kabilesine karşı cezanı şiddetlendir ve onlara Yusuf’un seneleri gibi seneler göster.” Yani, Yusuf’un seneleri gibi kıtlık seneleriyle sıkıntıya uğramalarını niyaz etti. Bunun üzerine onları bir kıtlık yakaladı hatta cife, kemik, ilhiz yediler. Kişi yer ile gök arasını duman görüyordu. Söyleyenin sesini işitir dumandan kendisini görmezdi. Buyurulduğu gibi insanları sarmıştı.

12- Bu acı veren bir azab! diyorlardı. Ebu Süfyan bir kaç kişi ile Peygamber’e geldi. Allah Teâlâ’ya ve rahime (kan akrabalığına) and verdiler. Eğer dua eder de bu hali üzerlerinden savarsa iman edeceklerine söz verdiler. Ya Rabbi bizden azabı gider, biz müminiz yani bu azabı giderirsen iman edeceğiz demeleri de budur. İkinci tefsirde ise Hz. Ali’den şöyle nakledilmiştir: Kıyametten önce gökten gelecek bir dumandır. Kâfirlerin kulaklarına girecek ta ki her birinin başı püryan olmuş (sarhoş olmuş) başı dönecek, mümine de ondan zükam (nezle) gibi bir hal gelecek ve bütün yeryüzü içinde ocak yakılmış fakat deliği yok bir eve dönecek. Huzeyfe İbnü’l-Yeman’dan rivayet olunduğuna göre Resulullah buyurmuştur ki: “Alametlerin ilki Duhan, ve Meryem oğlu İsâ’nın inmesi, Aden’in derinliklerinden çıkacak olan bir ateştir ki insanları mahşere sevk edecektir. Huzeyfe: Ya Resulullah o duhan nedir demiş, Resulullah, “O semanın açık bir duman ile geleceği günü ki insanları saracaktır.” (Duhan,44/10,11) diye okuyup buyurmuştur ki, doğu ile batı arasını dolduracak, kırk gün kırk gece duracak, mümin zükam (nezle) gibi olacak, kâfire sarhoş gibi burnundan kulağından girip aşağısından çıkacak.

Fahruddin Râzî İbnü Abbas’tan meşhur kavlin bu olduğunu söyler. Gerçi “Duhan-ı mübîn” deyimi buna, sözün akışı da öncekine daha uygundur. Çünkü Resulullah’ın hayatında olduğunu üstü kapalı olarak hissettirmektedir.

13-Buyuruluyor ki, onlara ibret almak, bellemek nerede. Oysa kendilerine beyan edici bir Resul geldi. Açık âyetler, açık mucizelerle Allah tarafından gönderildiği besbelli olarak herşeyi apaçık anlatan hem fiili hem sözü ile açık olan bir peygamber geldi.

14- Sonra ondan yüz çevirdiler de “Muallem”, “Mecnun” dediler. Kâh muallem, yani talim olunmuş, öğretilmiş, Sekîf’den birinin A’cemî (Arap olmayan) bir kölesi öğretiyor dediler, kah da mecnun (deli) dediler, artık bu halde bu yetenekte bulunan insanlara yalnız olayların ifadesinden ibret almak, uyanmak, sözünde durmak ne kadar uzak.

15- Biz azabı biraz açacağız muhakkak ki siz döneceksiniz. “Ey Rabbımız bizden azabı aç, biz müminiz.” (Duhan, 44/12) diye olan iman sözünüzde durmayacaksınız.

16-Bu uyanışı, bu “Rabbimiz!” diye yalvarışı, bu iman azmini unutup da eski halinize, inkarınıza ve nankörlüğünüze döneceksiniz. Büyük sıkmakla tutup sıkacağımız gün. Bu kıyamettir, Şüphesiz ki biz intikam alırız. “Döneceksiniz” deyimi azabın da dönmesini ima ettiğine göre, ikinci rivayeti “Batşe-i Kübra” “büyük sıkma”nın öncesi olmak üzere burada değerlendirmek iki mânâ arasını birleştirse gerekir.

17-29- “Andolsun ki, onlardan önce Firavun kavmini fitneye düşürdük.” Bu ifade yüce Allah’ın intikamlarından bir örneği beyandır. Yine Firavun kavminden örnek getirilmesi Firavun hükümetinin en büyük zulüm ve şer hükümeti olması ve “Çünkü o üstün müsriflerden idi.” (Duhan, 44/31) buyurulacağı üzere öldürme ve cinayetlerde ileri gidenlerin en üstünü bulunması itibarıyladır. Sonuç olarak üzerlerine ne gök ağladı ne yer. Burada bir kaç açıklama tarzı vardır:

1- Vahidî’nin Basıt’te dediği üzere Enes b. Malik (r.a.) rivayet etmiştir ki Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuşlardır: “Hiçbir kul yoktur ki gökte ona iki kapı olmasın, bir kapıdan rızkı çıkar, bir kapıdan da ameli girer, o öldüğü zaman onu kaybederler ve ona ağlarlar, böyle buyurup bu âyeti okudu. Buyurdu ki: Çünkü bunlar yeryüzünde salih bir amel yapmamışlardı ki yer ağlasın, göğe de ne salih bir amelleri ne de hoş bir sözleri çıkmamıştı ki gök ağlasın. Çoğu tefsir bilginlerinin görüşü budur.”

2- Gök ehli “göktekiler” ve yer ehli “yerdekiler” takdirindedir. Yani ne melekler ağladı, ne müminler, tam tersine onların ölmesi ile sevindiler.

3- Büyük bir adam vefat ettiği zaman Cihan ağladı, yer gök ağladı gibi deyimlerle musibetin büyüklüğünü anlatmak için abartmak âdettir. Keşşaf sahibi Hz. Peygamber (s.a.v.)’den nakleder ki şöyle buyurmuştur: “Herhangi bir mümin ağlayıcıları bulunmayan bir gurbette ölürse herhalde ona yer ve gök ağlar.”

Cerir de bir beytinde şöyle demiştir.

“Güneş doğmaktadır tutulmuş değil,

Sana gecenin yıldızlarıyla ay ağlıyor.”

Bir de bunda onları alaya almaya benzer bir aşağılama vardır. Yani onlar kendilerini öyle büyük sayıyorlardı, ölecek olsalar kendilerine dünyaların ağlaması gerekir, oysa hiç de öyle olmadı, tam aksine bütün alemler sevindi.

Meâl-i şerifi

30- Andolsun ki biz İsrailoğullarını o aşağılayıcı azabdan kurtardık.

31- Firavun’dan da kurtardık çünkü o üstünlük taslayıp haddi aşan bir zorbaydı.

32- Andolsun ki biz onları bilerek o zamanki alemlere üstün kıldık.

33- Biz onlara içinde apaçık bir imtihan bulunan mucizeler verdik.

34- Gerçekten şu kâfirler diyorlar ki:

35- “Bizim ilk ölümümüzden başka bir şey yoktur. Biz tekrar diriltilecek değiliz.

36- Eğer siz doğru söyleyen kimselerseniz babalarınızı bize getirin.”

37- Onlar mı daha hayırlıdır, yoksa Tükba kavmi ile onlardan öncekiler mi? Biz onların hepsini de helak ettik. Çünkü onlar suçluydular.

38- Biz gökleri, yeri ve ikisi arasındakileri bir oyun ve eğlence olsun diye yaratmadık.

39- Biz onları hak ve hikmetle yarattık. Fakat onların çoğu bunu bilmezler.

40- Şüphesiz ki hakkı batıldan ayırd etme günü onların hepsinin bir araya toplanacağı gündür.

41- O gün dostun dosta hiçbir faydası olmaz. Onlara yardım da edilmez.

42- Ancak Allah’ın merhamet ettiği kimseler böyle değildir. Şüphesiz ki Allah çok güçlüdür, çok merhamet edicidir.

43- Gerçekten zakkum ağacı,

44- Günahkârların yemeğidir.

45- O pota gibi karınlarda kaynar.

46- O, kızgın bir sıvının kaynaması gibidir.

47- Allah meleklere şöyle emreder. “Şunu tutun da Cehennem’in ortasına sürükleyin.”

48- “Sonra onun başının üstüne kaynar su azabından dökün.”

49- Ona şöyle denir! “Tat bakalım azabı! hani sen kendine göre çok güçlü ve çok üstündün.

50- İşte sizin inkâr edip durduğunuz şey budur.”

51- Şüphesiz ki kötülükten sakınanlar güvenli bir makamdadırlar.

52- Bahçelerde ve pınar başlarındadırlar.

53- Onlar ince ipekten ve parlak atlastan elbiseler giyerek karşılıklı olarak otururlar.

54- İşte böyle, biz onları ayrıca iri siyah gözlü hurilerle evlendiririz.

55- Onlar orada güven içinde her çeşit meyveyi isteyebilirler.

56- Onlar orada ilk ölümden başka bir ölüm tatmazlar. Allah onları cehennem azabından korumuştur.

57- (Bunların hepsi) Rabbinden bir lütuf olarak (verilmiştir.) İşte büyük kurtuluş budur.

58- Biz Kur’ân’ı senin dilinle indirip kolaylaştırdık. Umulur ki onlar öğüt alırlar.

59- Artık sen onların başlarına gelecekleri bekle: Çünkü onlar da bekleyip durmaktadırlar.

30-36- “Andolsun ki biz İsrailoğulları’nı kurtarmıştık.” Yüce Allah, Firavun’a ve kavmine yaptığı beyandan sonra bununla da Musa ve kavmine olan ihsanını beyan buyuruyor. Yani o gark (suda boğma)ın ve tahribin hikmeti kurtuluşu sağlamak olmuştu. Ve İsrailoğulları’nı bu nimete seçmesi de bir tesadüf değil bile bile onlara bahsetmiş olduğu bazı meziyetler ve nimetler dolayısıyla “O hanginizin daha güzel amel edeceğini imtihan etmek için..” (Mülk, 67/2) âyeti uyarınca imtihana çekmek içindir. Bu şekilde bu hikâyeyi tamama erdirmesinin ardından yine söz Mekkeliler’e getirilerek buyuruluyor ki: Şunlar yani şu Mekke kâfirleri. “İlk ölümümüzden ötesi yok, biz tekrar dirilecek değiliz, diyorlar.” İlk ölümden ötesini Ahireti ve ba’si (dirilmeyi) inkâr ediyorlar.

37-55- Onlar mı hayırlı yoksa Tübba’nın kavmi ve ondan öncekiler mi? Biz onları yok ettik, ilk ölümden ilersini inkâr edenlere karşı bu sözün nasıl bir cevab teşkil etiğini düşünmelidir. Bunun iki şekilde açıklaması vardır:

Birincisi ilk ölüm olan ferdin ölümünden sonra onun mensup olduğu kavim ve milletin yok olmasının, ikinci bir ölüm demek olduğu anlatılmıştır. Bu “İlk ölümümüzden ilerisi yok.” (Duhan, 44/35) demelerine cevaptır.

İkincisi de hak ve adalet için cezanın gerekliliğine binaen dirilmenin gerçekliğini ispat ile tehdiddir. Ki bu da “Biz yeniden dirilecek değiliz.” (Duhan, 44/35) ifadesinin cevabıdır. Ve bu, daha sonraki âyetlerle daha çok açıklanacak ve ayrıntısına girilecektir.

Ebu Ubeyde demiş ki: Yemen krallarının her birine Tübba’ denilirdi. Çünkü dünyadakiler onlara tabi olurlardı. Cahiliye’de Tübba’ın yeri İslâm’da halifenin yeri gibi idi, bunlar Arap hükümdarlarının en büyükleri idi.

“Hz. Aişe (r.anha) Tübba’ salih bir adam idi” demiştir. Ka’b da “yüce Allah onun kavmini kınadı kendisini kınamadı” demiştir. Kelbî o Ebu Kerb Es’addır demiştir. Hz. Peygamber (s.a.v.)den şu nakledilmiştir: “Tübbaa kötü söylemeyin. Çünkü o müslüman olmuştu, bilmem Tübba’ peygamber midir değil midir?.. Onlardan daha hayırlı mı demek daha kuvvetli ve şevketli mi demektir.

56-57- “Orada ilk ölümden başka ölüm tatmazlar.”

Mü’min Sûresi’nde kâfirlerin “Ey Rabbimiz bizi iki defa öldürdün. İki defa da dirilttin.” (Mü’min 40/11) diyecekleri geçmişti. Demek ki müttakiler için birinci ölümden sonra berzah ölümü de yoktur. Ahirette ise zaten ölüm yok.

58-59- “Biz Kur’ân’ı senin dilinle indirip kolaylaştırdık.” Bu bitiriş sûrenin öncesini bir özetlemedir. Yani o apaçık kitabı, Kur’ân’ı ancak senin dilin ile kolaylaştırdık, bu güzel beyanı, bu açık ve kolay anlatışı başka bir dil ile değil, yalnız Arapça ile yaptık gerek ki anlasınlar, düşünsünler. Bundan dolayı gözle başlarına ne gelecek çünkü onlar gözetiyorlar. Acaba onun geleceği ne olacak diye gözlüyorlar. O gözetilen şeylerin beyanı da Câsiye Sûresi’nde gelecektir.

FAZİLETLERİ

Resulullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: “Her kim cuma gecesi Duhan Suresini, ona inanarak ve onun doğru olduğunu kabul ederek okursa, sabaha bağışlanmış olarak ulaşır.”

• Resulullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: “Kim cuma gecesi Duhan Suresini okursa, o, sabaha bağışlanmış olarak ulaşır ve (ahirette) iri gözlü hurilerle evlendirilir!”

• Resulullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: “Cuma akşamı Duhan Suresini okuyanın geçmiş günahları bağışlanır.”

• Resulullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: “Bir gece içerisinde Duhan suresini okuyanın geçmiş günahları affedilir.”

• Resulullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: “Bir gece içerisinde (bir rivayette ise Cuma gecesinde) Duhan Suresini okuyana sabaha kadar 70.000 melek istiğfar eder (okuyan kimsenin günahlarının affedilmesi için Allah’a dua ederler).”

• Resulullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: “Her kim Duhan Suresini Cuma günü yahut gecesi okursa, Allah’u Teala o kimse için cennette bir köşk bina eder.”

OKUMA TERTİBİ
  1. Bu sureyi her gün okuyan, kıyamet gününün korku ve dehşetinden korunur. Dünya hayatında da herkes tarafından sevilir.
  2. Mahkemede kendisi hakkında yalancı şahitler tutulup, mahkum ettiririlmek istenen kişi, Duhan Suresinin 51-59. ayetlerini beyaz bir bez üzerine yazıp üzerinde taşımalıdır.